|
Karadeniz Bölgesinin Doğu Karadeniz Bölümünde yer
alan Giresun ili, 37, 50 ve 39 12 doğu boylamları
ile 40 07 ve 41 08 kuzey enlemleri arasında
bulunmaktadır.İl doğusunda Trabzon ve Gümüşhane,
batısında Ordu, güneyinde Sivas ve Erzincan,
güneybatısında yine Sivas illeriyle komşu olup,
kuzeyi Karadeniz ile kuşatılmıştır.
Giresun ili, 6934 km karelik yüzölçümü ile ülke
topraklarının binde 8.5'ini kaplamaktadır. 1997
nüfus sayım sonuçlarına göre, il nüfusu 471.876
olup, km'ye 72 kişi düşmektedir. Nüfus yoğunluğu
kıyı şeridinde il ortalamasının üzerinde iken, bu
oran, kıyı şeridinden iç kesimlere doğru
gidildikçe belirgin bir şekilde il ortalamasının
altına düşmektedir.
İl Merkezi, Aksu ve Batlama vadileri arasında
denize doğru uzanan bir yarımada üzerinde kurulmuş
olup, bu yarımadanın doğusunda ve 2 km. açığında
Doğu Karadeniz'in tek adası olan Giresun Adası
bulunmaktadır.
YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ
Giresun ili, yüzey şekilleri bakımından
arızalı(engebeli) bir görünüşe sahiptir ve yüzey
şekillerinin çatısını, Karadeniz kıyısı boyunca
uzanan oldukça dar ve alçak düzlüklerden oluşan
bir kıyı şeridi ile güneyde Kelkit Çayı Vadisi
arasını kaplayan Giresun Dağları meydana getirir.
Doğu Karadeniz dağlarının batıya doğru uzanan
kollarından biri olan Giresun Dağlarının doruk
çizgisi, Kelkit vadisine Karadeniz kıyıısından
daha yakındır ve dik yamaçlarla iner, vadilerle
yarılmış Karadeniz tarafından ise eğim daha azdır.
Kıyı genellikle tepelik bir görünüşe sahiptir.
Kıyıya paralel bir duvar gibi duran dağların
ortalama yüksekliği 2000 m olmakla birlikte bazı
yerlerde 3000 metreyi aşar. Balaban, Gavur Dağı
Tepesi, Cankurtaran, Karagöl, Kırkkızlar bunlardan
bazılarıdır.
Dağlardan kıyılara geçit veren önemli noktalar,
Eğribel geçidi, Şehitler Geçidi, Fındıkbel geçidi
gibi önemli birkaç geçitten oluşmaktadır.
Şebinkarahisar, Alucra ve Güce ilçelerini içine
alan ve daha az arızalı olan kesimde ortalama
yükseklik 1000-1500 metre civarında olup, arazi
Kelkit Vadisine doğru eğimlidir.
İl genelinde az yer kaplayan ovaların büyük bölümü
kıyı kesiminde toplanmıştır. Bu ovalar, su sorunu
olmayan verimli tarım alanlarıdır. Kıyı
kesimlerden başka, iç kesimlerde Kelkit Vadisi'nde
Avutmuş Deresi'nin Kelkit Çayı ile birleştiği
bölümde küçük, bazı düzlüklere rastlanır.
Giresun Dağlarının 2000 metreyi aşan bazı
kesimlerinde hayvancılık açısından önem taşıyan
birçok yayla yer alır. Giresun dağları üzerindeki
bu yaylaların başlıcaları, Kümbet, Kulakkaya,
Bektaş, Tamdere, Karagöl, Eğribel, Kazıkbeli
yaylalarıdır.
AKARSULAR VE GÖLLER
Giresun ilinin kuzey bölümünde, Giresun
Dağları ile Kuzey Anadolu Dağlarının bazı
kesimlerinden doğan çok sayıda küçük akarsu vardır
ve bu nedenle kıyı şeridi sık vadiler ağıyla
yarılmıştır. İl topraklarındaki akarsuların tümü,
dağların dik yamaçlarından büyük bir hızla
aktığından oluk biçimli derin vadiler oluşmuştur.
Başlıca akarsular şunlardır:
Aksu
Karagöl bölgesinden doğar. Kızıltaş, Sarıyakup,
Pınarlar ve Güdül bölgelerinin sularını
topladıktan sonra Merkez ilçenin doğu sınırında
Karadeniz'e dökülür. Uzunluğu 60 km'dir.
Harşit Çayı
Gümüşhane il sınırlarındaki Vavuk Yaylasından
doğar. Günyüzü yakınlarında il topraklarına girer
ve Tirebolu'nun doğusunda denize dökülür. İl
sınırları içindeki uzunluğu 50 km.'dir. Harşıt
Çayı üzerinde Doğankent I ve II hidroelektrik
santralleriyle, yapımı devam eden enerji amaçlı
(2) baraj inşaatı bulunmaktadır.
Özlüce ( Gelevera ) Deresi
Balaban dağlarından doğar ve Espiye'nin
doğusundan karadenize dökülür. Uzunluğu 80 km.'dir.
Pazar Suyu
Karagöl ve Yürücek bölgelerinin sularının
birleşmesiyle oluşur ve Bulancak'ın batısından
denize dökülür. Uzunluğu 80 km.'dir.
Yağlıdere
Erimez Dağlarından doğar ve Espiye'nin
batısından denize dökülür.
Batlama Deresi
Çaldağ'ın batı yamacının güneyinde Bektaş
yaylasından doğar ve merkez ilçenin batısında
denize dökülür. Uzunluğu 40 km.'dir.
Akışları hızlı olan bu akarsular yazın da kurumaz.
Yapılan ölçümlere göre Harşit Çayı'nın debisi 500
m3 ile 400 m3 arasında değişmektedir. İlde önemli
büyüklükte göl yoktur. Ancak, Karagöl kütlesinin
kuzeybatı, kuzey ve kuzeydoğu yamaçları 10 kadar
buzyalağı tarafından oyulmuştur. Elmalıgöl,
Karagöl, Kurugöl, Aygırgölü, Camiligöl ve Bağırsak
gölü bunlardandır..
İKLİM ÖZELLİKLERİ
Giresun Dağlarının kıyıya paralel olarak
uzanışı, il toprakları üzerinde iki farklı iklim
bölgesi oluşmasına neden olmuştur. Karadeniz
kıyılarında ılık ve yağışlı iklim sürer. Uzun
süreli gözlemlerin ortalamasına göre, merkezde
yıllık sıcaklık ortalaması 14.2 derecedir. En
soğuk ay (Şubat) ortalama sıcaklığı 6.9 derecedir.
En sıcak ay Ağustos ortalaması ise, 22.3
derecedir. Şimdiye kadar Giresun'da kaydedilen en
düşük sıcaklık 9.8 derece olarak, en yüksek
sıcaklık ise, 4 Ekim 1952'de 37.3 derece olarak
ölçülmüştür.
En çok yağış, ekim ve Kasım en az yağış ise Mayıs
ve Haziran aylarında görülür. Yağışın en fazla
düştüğü aylarda aylık ortalama yağış 140 mm.'yi
aşarken, en az düştüğü aylarda 60 mm.'nin altına
inmez.
Yağışlı günlerin ortalama sayısı 184'tür. Ortalama
deniz suyu sıcaklığı 16.9 derecedir. Deniz en
yüksek sıcaklık değerine Temmuz ve Ağustos
aylarında ulaşır.
BİTKİ ÖRTÜSÜ
Doğal bitki örtüsü, iklim özellikleri ve
yükseltiye bağlı olarak değişir. İklim
koşullarında olduğu gibi doğal bitki örtüsünün
dağılışında da ilin iki kesimi arasında farklar
vardır. İlin kuzey kesiminde kıyı ovalarının
ardındaki yamaçlar 800 m. Yükseltiye kadar fındık
bahçeleriyle kaplıdır. Giderek daha yükseklere
doğru kızılağaç, kestane, gürgen, meşe ve
kayınlara, 1600 metreden sonra köknar, ladin ve
sarıçamlardan oluşan ormanlara rastlanır. Orman
Örtüsü 2000 metrede sona erer. Daha yüksek
alanlarda Alp tipi gür çayırlarla kaplı yaylalar
yer alır. Giresun Dağlarının güneyindeki
Çoruh-Kelkit Vadi oluğuna bakan kesiminde ise,
daha çok meşelerden oluşan kurakçıl ormanlar ve
bozkır (step) bitkileri ön plana çıkar.
İl arazisinin %25'i tarım alanı, %34'ü orman ve
fundalık alan, % 18'i çayır ve mera, %25'i tarım
dışı araziden oluşmaktadır.
JEOLOJİK YAPI
Giresun ilinin çok yerinde, özellikle kuzey
kesiminde Üst-Kretase volkanik fasiyesli (minarelleri
bileşim bakımından her yerde aynı olan yer
katmanına verilen ad) arazi çok geniş yer kaplar.
Alp orojenezli kökenli kıvrım dağlarından olan
Giresun Dağları'nın çekirdeğini granodiyoritli bir
temel oluşturur. Mesozoik (ikinci jeolojik zaman)
ve üçüncü jeolojik zaman bu yaşlı genç kıvrım
dağlarının oluşumu sırasında ve daha sonraki
dönemde kıvrılmalar, kırılmalar ve bindirmeler
olmuş, zaman zaman meydana gelen volkanizma
olayları nedeniyle kalınlığı 500 m'yi bulan
püskürük bir dizi ile örtülmüştür.
Dağların batı kesimini oluşturan Karagöl
kütlesinin kuzeyinde glasyal şekillere rastlanır.
Bu kütledeki Pleistosen (yaklaşık 2.5 milyon-10
bin yıl önce) glasyonu, sirkler içinde yer alan
küçük neveler ve bunlardan bazılarının aşağıya
doğru sarkması ile temsil edilir.
Alucra'nın güneyinde üst-kretase ve fliş
tabakalarıyla Sarıçicek Dağında Alt Kretase
kıvrımlı tabakaları başlıca yapıyı teşkil eder.
Bunun batısında, Şebinkarahisar ilçesinde
Oligosen-Miyosen devrine ait jipsli killere
rastlanır.
122.km. uzunluğa sahip Giresun ili kıyılarında
yüksek falezlerle belirginleşen pasifik tipi
kıyılar (boyuna kıyılar) hakimdir. Bu dik ve
yüksek falezli kıyılar arasında yer yer kumsallar
oluşmuştur. Kıta platformu (self) geniş değildir.
Bu durum, ilin yapısı ve jeomorfolojik gelişimi
ile ilgilidir. Derinlik kısa bir mesafede 200
metreye varmakta, sonra birden 1000 metreye kadar
inmektedir. |