$ DOLAR → Alış: 6,12 / Satış: 6,14
€ EURO → Alış: 7,20 / Satış: 7,23

TABYA BAŞINDA…

Ayhan YÜKSEL
Ayhan YÜKSEL

Tirebolu’da Tabya Başı olarak bilinen eski park 1920 yılında kaymakam Pertev Bey tarafından yıktırılarak küçük bir meydan haline getirilmişti. “Garden Parti”lerin yapıldığı bir yerdi. Şükrü Okan, 1932’de Tirebolu’ya ziyaretinde; Altunsu Spor Kulübü, 30 Ağustos 1936 Pazar akşamı Uçak ve Utku Bayramı münasebetiyle burada garden parti vermişlerdi. 1950’li yıllarda yazlık sinema olarak kullanılmıştı. Park, uzun yıllar Hovarda Mehmet tarafından, 1960’lı yıllarda Simsar Mine Sadik [Gürkan] tarafından işletilmişti. Mine Sadik’ten sonra burasını işletenlerden birisi de Kâhyaoğlu Mehdi idi. O zamanlar çok bakımlı idi. İttisalinde hapishane vardı. Parktan mahkûmlarla sohbet edilirdi. Kenarlı şimşir ağaçları ile çevrili, erguvan ağaçları ile kaplı, ortasında içinde balıkların dolaştığı bir havuzun bulunduğu “huzur ve nefes” alınacak bir yerdi. O zamanlar parkın etrafına “ucube” binalar henüz yapılmamıştı. Barabut/Parapot yalısı sahil yoluna daha kurban verilmemişti. 1970’li yıllarda park aynı zamanda eğlencelerin, müzik ziyafetinin yapıldığı yerdi. Parkta, merhum Zeki Üçüncü’nün Musiki Derneği mensupları müzisyenler, mahalli sanatçılardan Espiyeli Fahri, Temel Kara, İhtiyaroğlu İbrahim, Ömer Kaptan, Necmi Hıdıroğlu, Ahmet Ekmekçi “icra-yı sanat” ederlerdi. Bu sahne alanlara ara-sıra “esrik” olanlar da katılırdı.

Burası, halk arasında ayrıca “tabya parkı” olarak da bilinirdi. Askeri literatürde “tabya/ta‘biye”, münferit olan veya bir istihkâmın siperlerinden dışarıya doğru taşan top mahalli yerinde kullanılan bir tabirdir. Tabya, türkülere de konu olmuştu. “Yine Yeşerdi Fındık Dalları” türküsünün bir bendinde “tabya başında işmar eden bir kızdan” bahsedilir. “Ordu’nun Sokakları” türküsünde de tabya sözcüğü geçer. Her iki türkü de aynı zamanda Tirebolulular tarafından özümsenmiştir.

            Türkülere konu olan tabyanın Tirebolu’da yapılmasına dair bilgiler bizi Kırım Savaşı (1853-1856) ve öncesine götürür. Kırım Savaşı, Osmanlı Devleti’nin müttefikleri İngiltere, Fransa ve Sardinya-Piermonte ile Rus Çarlığına karşı yapılan savaştır. Savaşın çıkış nedeni Rusya’nın Ortodoks Osmanlı tebaasının koruyuculuğunu üstlenmek istemesi ile Kudüs’teki “Kutsal Yerler”de bulunan Rus Ortodoks ve Katolik kiliselerinin ayrıcalıkları konusunda Rusya ile Fransa arasında çıkan anlaşmazlıktı.

Burası, Kırım Harbi’nden (1269/1853) önce de mevkiinin önemi dolayısıyla askeriye tarafından kullanılmaktaydı ve buraya bir talimgâh yaptırılmıştı. Kırım Harbi çıktığı tarihlerde tabya inşa ettirilmişti. Buranın tabyadan önce topçuların talimgâhı olduğu Tirebolu Redif Binbaşısı Mehmed Salih Bey’in 17 Mart 1327 (30 Mart 1911) tarihli raporunda belirtilmektedir. Mehmed Salih Bey, kasaba ve köylerdeki yaşlılardan tabya mahallinin 60 yıl önce topçuların talimgâhı olduğunu tespit etmişti. Mehmed Salih Bey’in ismini verdiği sözel kaynaklardan birisi Çendoğlu Hacı Osman Ağa, diğeri de nüfus memuru Osman Efendi idi. Çendoğlu Hacı Osman Ağa’nın babası 1259’da (1843) burada topçu çavuşu idi ve nefer olarak bölüğe kaydedilmişti. Hatta buraya nesilleri kesilmiş olan hanedan Keloğulları’ndan sonra hâkim olan meşhur Kahyaoğuları’nın zamanında tabya mahallinin topçu talimgâhı olduğu, Kahyaoğlu’nun burada bir de köşk yaptırdığı, muharebeden sonra mühendislerin gelerek mevkisi nedeniyle talimgâhı topçu tabyası haline koyduklarını, top mevzileri inşa ettirdiğini ifade etmekteydi.

Harpten sonra tabyanın ehemmiyeti kalmamıştı. Terk edilmiş olan bu tabya, 1905’li yıllarda “serseri ve erazil güruhunun”, yani ipsiz-sapsız takımının toplanma yeri haline gelmişti. Dolayısıyla bu serseriler birtakım istenmeyen olaylara da sebep olmaktaydı. Bu gibi metruk kalelerden tarihi ehemmiyeti kalmayanlar yıktırılmakta ve arsası satışa sunulmaktaydı. Böyle bir satış sırasında takdir edilen bedel o tarihlerde 42.300 kuruştu.

Bugün Park işlevini kaybetmiştir. Ne garden parti, ne müsiki cemiyetinin konserleri, ne de halkın yazları soluklandığı mekân kalmıştır, kaderine terk edilmiş duruyor.

Nereden nereye…

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.